چگونه عشق در طول زمان تغییر می‌کند؟
عشق در طول زمان از بین نمی‌رود، اما شکلش عوض می‌شود. در ماه‌های نخست رابطه، آنچه بیشتر حس می‌شود «عشق پرشور» است: اشتیاق شدید، فکر مداوم به طرف مقابل، هیجان و بی‌قراری. با گذشت زمان، این شدت معمولاً کم می‌شود و جای آن را به‌تدریج «عشق همراه» می‌گیرد، یعنی دلبستگی، صمیمیت، اعتماد و تعهدی که به زندگی مشترک گره خورده است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند میانگین رضایت از رابطه در سال‌های اول کاهش می‌یابد، اما این میانگین سرنوشت همه زوج‌ها نیست. بخشی از زوج‌ها سال‌ها بعد هم عشقی عمیق و حتی پرشور را گزارش می‌کنند. عشق بلندمدت کمتر به هیجان خودبه‌خودی و بیشتر به کارهایی وابسته است که دو نفر آگاهانه برای رابطه انجام می‌دهند.
منظور از تغییر عشق چیست
وقتی می‌گوییم عشق تغییر می‌کند، معمولاً یکی از این سه تجربه را در نظر داریم: کم شدن هیجان و اشتیاق اولیه، عمیق‌تر شدن آشنایی و اعتماد، یا تغییر در میزان رضایت از رابطه. این سه لازم نیست هم‌جهت تغییر کنند؛ ممکن است هیجان کم شود و اعتماد بیشتر شود، یا اشتیاق بماند ولی رضایت به دلیل فشار کار یا مشکلات مالی پایین بیاید.
بسیاری از نگرانی‌ها درباره «سرد شدن رابطه» از همین خلط مفاهیم می‌آید. کسی که عشق را فقط با بی‌قراری روزهای اول می‌شناسد، کاهش آن را پایان عشق تعبیر می‌کند، در حالی که مسئله مهم‌تر این است که چه چیزی جای آن را می‌گیرد.
عشق پرشور و عشق همراه در نظریه هتفیلد
الین هتفیلد، روان‌شناس اجتماعی، همراه با همکارانش از جمله الین والستر و بعدها سوزان اسپرچر، میان دو نوع عشق تمایز گذاشت که امروز در روان‌شناسی رابطه بسیار پرکاربرد است.
عشق پرشور در تعریف هتفیلد حالتی از اشتیاق شدید برای یکی شدن با دیگری است. این حالت با برانگیختگی جسمی و هیجانی همراه است: فکر مداوم به معشوق، آرزوی متقابل بودن احساس، شادی شدید وقتی احساس برآورده می‌شود و اضطراب و ناامیدی وقتی برآورده نمی‌شود. هتفیلد و اسپرچر برای سنجش آن «مقیاس عشق پرشور» را ساختند که در پژوهش‌های زیادی به کار رفته است.
عشق همراه احساس محبت و مهربانی نسبت به کسی است که زندگی‌مان عمیقاً با زندگی او درهم تنیده شده است. این نوع عشق آرام‌تر است، بر اعتماد، احترام، آشنایی عمیق و مراقبت متقابل تکیه دارد و کمتر با نوسان‌های شدید هیجانی همراه است.
ایده اصلی هتفیلد درباره زمان این است که عشق پرشور شکننده‌تر است و معمولاً با گذشت زمان کاهش می‌یابد، در حالی که عشق همراه می‌تواند پایدار بماند و حتی عمیق‌تر شود. یک توضیح رایج این است که بخشی از شدت عشق پرشور از تازگی و عدم قطعیت می‌آید و با قطعی‌تر شدن رابطه کم می‌شود. البته هتفیلد این دو را دو قطب کاملاً جدا نمی‌دانست و در بسیاری از رابطه‌های خوب، هر دو با نسبت‌های متفاوت حضور دارند.
| ویژگی | عشق پرشور | عشق همراه |
|---|---|---|
| احساس غالب | اشتیاق، هیجان، دلتنگی شدید | محبت، آرامش، اعتماد |
| تمرکز ذهن | فکر مداوم و گاه وسواس‌گونه به معشوق | توجه به زندگی مشترک و رفاه طرف مقابل |
| نوسان هیجانی | زیاد؛ از شادی شدید تا اضطراب | کمتر و پایدارتر |
| وابستگی به تازگی | زیاد | کم؛ از آشنایی عمیق تغذیه می‌کند |
| روند معمول در طول زمان | معمولاً کاهش می‌یابد | می‌تواند پایدار بماند یا عمیق‌تر شود |
| خطر اصلی | تعبیر کاهش آن به پایان عشق | روزمرگی و بی‌توجهی |
نظریه مثلثی عشق استرنبرگ
رابرت استرنبرگ، روان‌شناس آمریکایی، در سال ۱۹۸۶ نظریه‌ای را مطرح کرد که عشق را از سه جزء تشکیل‌شده می‌داند. هر جزء را می‌توان یک ضلع مثلث در نظر گرفت و شکل مثلث هر رابطه، بسته به قوت و ضعف هر جزء، متفاوت است.
- صمیمیت: احساس نزدیکی، پیوند و گرمی؛ اینکه دو نفر یکدیگر را می‌فهمند، به هم تکیه می‌کنند و از بودن در کنار هم احساس امنیت دارند.
- شور یا اشتیاق: کشش جسمی و عاطفی، جذابیت و برانگیختگی که به میل و هیجان در رابطه مربوط است.
- تصمیم و تعهد: در کوتاه‌مدت، تصمیم به دوست داشتن فرد و در بلندمدت، تعهد به حفظ رابطه، حتی در دوره‌هایی که احساس‌ها ضعیف‌ترند.
از ترکیب این سه جزء، استرنبرگ هشت حالت را توصیف کرد:
| نوع عشق | صمیمیت | شور | تعهد | توضیح کوتاه |
|---|---|---|---|---|
| بی‌عشقی | ندارد | ندارد | ندارد | بیشتر روابط روزمره و گذرا |
| دوست داشتن | دارد | ندارد | ندارد | دوستی گرم و نزدیک |
| شیفتگی | ندارد | دارد | ندارد | کشش شدید، اغلب در نگاه اول |
| عشق تهی | ندارد | ندارد | دارد | رابطه‌ای که فقط تعهد آن را نگه داشته است |
| عشق رمانتیک | دارد | دارد | ندارد | نزدیکی و کشش، بدون تعهد بلندمدت |
| عشق همراه | دارد | ندارد | دارد | پیوند عمیق و پایدار با شور کم |
| عشق ابلهانه | ندارد | دارد | دارد | تعهد سریع بر پایه کشش، بدون شناخت کافی |
| عشق کامل | دارد | دارد | دارد | حالتی که هر سه جزء حاضرند |
استرنبرگ تأکید می‌کرد که این هشت حالت الگوهای ساده‌شده‌اند و رابطه‌های واقعی معمولاً ترکیبی از آن‌ها هستند. ارزش اصلی نظریه برای موضوع این مقاله در این است که هر جزء در طول زمان مسیر متفاوتی دارد.
هر ضلع مثلث در طول زمان چگونه تغییر می‌کند
به توصیف استرنبرگ، شور سریع‌ترین جزء است: زود اوج می‌گیرد و معمولاً زود هم فروکش می‌کند. او روند آن را با الگویی مقایسه می‌کرد که در عادت کردن به یک محرک خوشایند دیده می‌شود؛ هرچه محرک آشناتر شود، اثر اولیه‌اش کمتر می‌شود. صمیمیت به‌تدریج و با شناخت متقابل رشد می‌کند. نکته ظریف این است که در رابطه‌های طولانی، صمیمیت گاهی «پنهان» می‌شود؛ یعنی چون همه‌چیز روان و قابل پیش‌بینی است، دو نفر دیگر آن را حس نمی‌کنند، اما در بحران یا دوری معلوم می‌شود که پیوند عمیقی وجود دارد. تعهد معمولاً آهسته‌تر شکل می‌گیرد، با پیشرفت رابطه بیشتر می‌شود و در رابطه‌های پایدار در سطح بالایی ثابت می‌ماند.
نتیجه عملی این نگاه آن است که عشق کامل را نمی‌توان یک بار به دست آورد و کنار گذاشت؛ به تعبیر استرنبرگ، رسیدن به آن آسان‌تر از حفظ آن است. ضعیف شدن یک ضلع، به‌ویژه شور، الزاماً به معنای فروپاشی کل مثلث نیست.
پژوهش‌ها درباره رضایت از رابطه در طول زمان چه می‌گویند
پژوهش‌های طولی، یعنی پژوهش‌هایی که زوج‌ها را سال‌ها دنبال می‌کنند، با احتیاط لازم این تصویر را می‌دهند:
- کاهش میانگین در سال‌های اول: در بسیاری از پژوهش‌ها روی زوج‌های تازه‌ازدواج‌کرده، میانگین رضایت در چند سال نخست کاهش می‌یابد. این کاهش در ادبیات پژوهشی گاهی با تعبیر «پایان ماه عسل» توصیف می‌شود.
- الگوی کلی در یک فراتحلیل بزرگ: فراتحلیل بولر، کراوس و اورث که در سال ۲۰۲۱ در نشریه Psychological Bulletin منتشر شد، داده‌های پژوهش‌های طولی متعدد را کنار هم گذاشت. بر اساس آن، رضایت از رابطه به‌طور میانگین در سال‌های اول رابطه کاهش می‌یابد، در حدود ده سالگی رابطه به پایین‌ترین سطح می‌رسد و پس از آن تا حدود بیست سالگی رابطه دوباره افزایش پیدا می‌کند.
- محدودیت داده‌ها: همان فراتحلیل نشان می‌دهد بیشتر پژوهش‌ها روی رابطه‌های کمتر از ده سال انجام شده‌اند و داده درباره رابطه‌های بسیار طولانی کم است. بنابراین نتیجه‌گیری درباره دهه‌های بعدی با احتیاط بیشتری همراه است.
- تفاوت زیاد میان زوج‌ها: میانگین، تصویر همه زوج‌ها نیست. پژوهش‌هایی که مسیر زوج‌ها را جداگانه بررسی کرده‌اند نشان می‌دهند گروهی از زوج‌ها رضایت نسبتاً بالا و پایداری دارند و کاهش شدید فقط در بخشی از آن‌ها دیده می‌شود. به همین دلیل، کاهش میانگین را نباید قانونی قطعی برای هر رابطه دانست.
- بحث درباره منحنی U: این ایده که رضایت زناشویی در میانه ازدواج پایین می‌آید و بعد، مثلاً پس از بزرگ شدن فرزندان، بالا می‌رود، هنوز محل بحث است؛ برخی پژوهش‌ها بازگشت رضایت را ضعیف یا نامشخص دیده‌اند.
یافته مهم دیگر به خود عشق رمانتیک مربوط است. بیانکا آسودو و آرتور آرون در سال ۲۰۰۹ در مقاله‌ای با عنوان «آیا رابطه طولانی عشق رمانتیک را می‌کُشد؟» پژوهش‌های موجود را مرور کردند. نتیجه آن‌ها این بود که عشق رمانتیک با شدت، درگیری عاطفی و میل جنسی می‌تواند در رابطه‌های طولانی هم وجود داشته باشد، اما معمولاً بدون جزء «وسواس» که در ماه‌های اول رایج است. در رابطه‌های طولانی، این عشق بدون وسواس با رضایت بیشتر همراه بود و وسواس با رضایت کمتر. چنین عشقی در همه زوج‌ها دیده نمی‌شود، اما وجودش نشان می‌دهد کم شدن شور قاعده‌ای گریزناپذیر نیست.
| مرحله تقریبی | آنچه معمولاً غالب است | چالش رایج | آنچه کمک می‌کند |
|---|---|---|---|
| ماه‌های نخست | شور، تازگی، آرمانی دیدن طرف مقابل | تصمیم‌های سریع بر پایه هیجان | شناخت واقعی پیش از تعهدهای بزرگ |
| سال‌های اول زندگی مشترک | آشنایی بیشتر، کاهش تدریجی هیجان | دیده شدن تفاوت‌ها و افت رضایت | مهارت گفت‌وگو و حل تعارض |
| دوره فشار زندگی، مانند فرزندداری و کار | تمرکز بر وظایف و مسئولیت‌ها | کم شدن وقت دونفره و روزمرگی | وقت دونفره منظم و تقسیم منصفانه کارها |
| رابطه‌های طولانی | صمیمیت عمیق، تاریخچه مشترک، تعهد | بی‌توجهی به‌دلیل قطعی دانستن رابطه | تجربه‌های تازه مشترک و ابراز قدردانی |
این مراحل تقریبی‌اند. بیشتر داده‌ها از کشورهای غربی است و تعمیم آن‌ها به جوامع دیگر، از جمله ایران، احتیاط می‌خواهد.
نگاه فلسفی: عشقی که ساخته می‌شود
روان‌شناسی توصیف می‌کند که عشق معمولاً چگونه تغییر می‌کند. فلسفه به این می‌پردازد که این تغییر کاهش است یا رشد، و عشق بالغ چه ویژگی‌هایی دارد.
ارسطو و دوستی بر پایه فضیلت
ارسطو در «اخلاق نیکوماخوس» سه نوع دوستی (فیلیا) را از هم جدا می‌کند: دوستی بر پایه سود، دوستی بر پایه لذت و دوستی بر پایه فضیلت. به نظر او دو نوع اول با از میان رفتن سود یا لذت از میان می‌روند. دوستی بر پایه فضیلت، که در آن هر کس دیگری را به خاطر منش او دوست دارد و خیرش را می‌خواهد، پایدارتر است و به زمان و زندگی مشترک نیاز دارد. اگر این تقسیم را به رابطه عاشقانه بسط دهیم، که تفسیری رایج است، رابطه‌ای که فقط بر لذت تازگی بنا شده با کم شدن تازگی آسیب‌پذیر می‌شود، اما رابطه‌ای که به شناخت و احترام رسیده، با گذشت زمان محکم‌تر می‌شود.
افلاطون و نردبان عشق در «ضیافت»
در رساله «ضیافت» افلاطون، سقراط سخنانی را از زنی به نام دیوتیما نقل می‌کند. به روایت او، عشق حرکتی است که از دلبستگی به زیبایی یک بدن آغاز می‌شود، به زیبایی بدن‌ها به‌طور کلی، سپس به زیبایی روح، قوانین و دانش می‌رسد و سرانجام به خودِ زیبایی می‌انجامد. تفسیر این بخش محل بحث است. یک خوانش آن را دعوت به گذر از فرد به امر کلی می‌داند. خوانشی دیگر بر این تکیه می‌کند که عشق در شکل اولیه‌اش متوقف نمی‌ماند و قرار است به فهم عمیق‌تری برسد؛ در این خوانش، تغییر عشق بخشی از ماهیت آن است.
فرانکفورت و عشق به‌عنوان مراقبت
هری فرانکفورت، فیلسوف آمریکایی، در کتاب «دلایل عشق» (۲۰۰۴) عشق را اساساً نوعی اهمیت دادن بی‌غرضانه به شکوفایی و خیر معشوق می‌داند. به نظر او عشق لزوماً پاسخ به ارزشی از پیش موجود در معشوق نیست؛ دوست داشتن فرد است که او را برای ما ارزشمند می‌کند. از این دیدگاه، عشق بیش از یک هیجان گذرا، ساختاری از اراده و اهمیت دادن است که با زمان در زندگی جا می‌افتد و کاهش هیجان آن را از بین نمی‌برد.
فروم و عشق به‌مثابه هنر
اریش فروم، روان‌کاو و متفکر اجتماعی، در کتاب «هنر عشق ورزیدن» (۱۹۵۶) میان «عاشق شدن» و «در عشق ماندن» تفاوت می‌گذارد. فروم عشق را فعالیتی می‌داند که نیاز به تمرین دارد و چهار عنصر برای آن برمی‌شمارد: مراقبت، مسئولیت، احترام و شناخت. این دیدگاه با یافته‌های روان‌شناسی درباره اهمیت رفتارهای روزمره در رابطه هم‌خوانی زیادی دارد.
جمع این دیدگاه‌ها، به تفسیر نگارنده، به یک نتیجه مشترک می‌رسد: عشق بلندمدت کمتر «احساسی است که بر ما عارض می‌شود» و بیشتر «چیزی است که با شناخت، مراقبت و انتخاب مکرر ساخته می‌شود». این به معنای بی‌اهمیت بودن احساس نیست، بلکه به این معناست که احساس در رابطه طولانی، تا اندازه زیادی نتیجه کارهایی است که انجام می‌دهیم.
چه چیزهایی مسیر تغییر عشق را بهتر یا بدتر می‌کند
چند عامل بر جهت تغییر عشق اثر دارند که هیچ‌کدام به‌تنهایی تعیین‌کننده نیستند.
عادت کردن و سازگاری
انسان به تجربه‌های تکراری عادت می‌کند و اثر هیجانی آن‌ها کم می‌شود. این پدیده که سازگاری لذت‌جویانه نام دارد، فقط به رابطه مربوط نیست و دانستنش کمک می‌کند کاهش هیجان را نشانه اشتباه بودن انتخاب ندانیم.
تجربه‌های تازه مشترک
آرتور آرون و همکارانش «مدل گسترش خود» را مطرح کرده‌اند. طبق این مدل، بخشی از هیجان آغاز رابطه از این می‌آید که فرد با شناختن دیگری، دیدگاه‌ها و تجربه‌های تازه به دست می‌آورد و خود را گسترده‌تر حس می‌کند. وقتی این گسترش متوقف شود، رابطه کسل‌کننده می‌شود. در پژوهشی که آرون و همکارانش در سال ۲۰۰۰ منتشر کردند، زوج‌هایی که با هم فعالیت‌های تازه و کمی هیجان‌انگیز انجام دادند، نسبت به زوج‌هایی با فعالیت‌های آشنا و آرام، بهبود بیشتری در کیفیت رابطه گزارش کردند. اندازه این اثر در پژوهش‌های مختلف یکسان نیست.
شیوه برخورد با اختلاف
جان گاتمن، پژوهشگر رابطه زوجین، چهار الگوی ارتباطی را شناسایی کرد که با فرسایش رابطه ارتباط دارند و آن‌ها را «چهار سوار سرنوشت» نامید: انتقاد از شخصیت طرف مقابل به جای رفتار او، تحقیر، حالت تدافعی و قطع ارتباط یا سکوت دیوارگونه. در میان این چهار، تحقیر را زیان‌بارترین می‌دانست. اختلاف به‌تنهایی مشکل نیست و در همه رابطه‌ها هست؛ شیوه برخورد با آن مسیر رابطه را شکل می‌دهد.
فشارهای بیرونی
فشار مالی، کار زیاد، بیماری، مراقبت از فرزند یا والدین و مهاجرت، انرژی و وقت لازم برای رابطه را کم می‌کنند. در این دوره‌ها افت رضایت را نباید به‌تنهایی به کم شدن عشق نسبت داد.
راهکارهای عملی برای حفظ و عمیق کردن عشق در طول زمان
از جمع یافته‌ها و دیدگاه‌های بالا، این راهکارها به دست می‌آید:
- انتظار خود را اصلاح کنید. کاهش هیجان روزهای اول را طبیعی بدانید و آن را با پایان عشق یکی نگیرید.
- مثلث رابطه خود را بشناسید. با استفاده از نظریه استرنبرگ، از خود بپرسید کدام ضلع در رابطه شما قوی‌تر است و کدام ضعیف‌تر. اگر صمیمیت و تعهد قوی‌اند ولی شور کم شده، راهکار با وضعیتی که تعهد لرزان است فرق دارد.
- تجربه تازه مشترک بسازید. به‌طور منظم کاری را با هم انجام دهید که برای هر دو نو باشد: رفتن به جایی که ندیده‌اید، یاد گرفتن یک مهارت با هم یا یک برنامه متفاوت در آخر هفته. تکرار همان کارهای همیشگی، هرچند خوشایند، کمتر به گسترش خود کمک می‌کند.
- وقت دونفره را جدی بگیرید. در دوره‌های پرمشغله، وقتی کوتاه و بدون گوشی برای گفت‌وگو کنار بگذارید.
- کنجکاوی درباره طرف مقابل را حفظ کنید. آدم‌ها در طول سال‌ها تغییر می‌کنند. درباره فکرها، نگرانی‌ها و آرزوهای فعلی همسرتان بپرسید و فرض نکنید او را کامل می‌شناسید. این همان «شناخت» است که فروم از عناصر عشق می‌داند.
- قدردانی را به زبان بیاورید. در رابطه‌های طولانی، کارهای خوب طرف مقابل عادی و دیده‌نشده می‌شوند. ابراز صریح قدردانی برای کارهای کوچک روزانه، صمیمیت را تقویت می‌کند.
- در اختلاف، رفتار را نقد کنید نه شخص را. به جای جمله‌هایی که با «تو همیشه» شروع می‌شوند، از احساس و نیاز خود بگویید. از تحقیر، تمسخر و قطع کامل گفت‌وگو پرهیز کنید.
- تعهد را انتخابی فعال بدانید. مطابق دیدگاه فرانکفورت و فروم، در دوره‌هایی که احساس ضعیف‌تر است، ادامه مراقبت و احترام بخشی از خود عشق است و فقط تحمل رابطه نیست.
- در صورت نیاز کمک بگیرید. اگر مشکلات تکرار می‌شوند و خودتان راهی پیدا نمی‌کنید، مراجعه به یک مشاور یا روان‌درمانگر متخصص زوج‌درمانی کمک می‌کند. این کار بهتر است پیش از عمیق شدن فاصله انجام شود.
تغییر طبیعی یا نشانه مشکل
جدول زیر تغییرهای معمول را از نشانه‌هایی که توجه جدی‌تر می‌خواهند جدا می‌کند و جایگزین ارزیابی تخصصی نیست.
| تغییر طبیعی و رایج | نشانه‌ای که توجه بیشتری لازم دارد |
|---|---|
| کمتر شدن دلتنگی و هیجان در دوری‌های کوتاه | بی‌تفاوتی کامل نسبت به حضور یا غیاب طرف مقابل |
| آرام‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر شدن رابطه | احساس تنهایی مداوم در کنار همسر |
| کم شدن تعداد ابراز عشق کلامی | جایگزین شدن محبت با تحقیر، تمسخر یا سرزنش مداوم |
| اختلاف نظر درباره کارهای روزمره | بحث‌هایی که همیشه بی‌نتیجه می‌مانند و به قهر طولانی می‌رسند |
| تغییر در دفعات و شکل رابطه جنسی | فاصله گرفتن کامل عاطفی و جسمی که هر دو از آن ناراضی‌اند |
| افت موقت رضایت در دوره‌های فشار | ترس، تهدید یا هر شکلی از خشونت، که نیاز به کمک فوری متخصص دارد |
سوالات متداول
آیا کم شدن هیجان به معنای تمام شدن عشق است؟
نه. از نگاه هتفیلد و استرنبرگ، کاهش شور اولیه بخشی معمول از مسیر رابطه است. آنچه اهمیت دارد این است که صمیمیت و تعهد در کنار آن رشد کرده باشند. رابطه‌ای که شور کمتری دارد ولی اعتماد، احترام و مراقبت در آن قوی است، از نظر این نظریه‌ها رابطه‌ای با عشق عمیق است.
عشق پرشور معمولاً چقدر طول می‌کشد؟
عدد دقیق و ثابتی برای آن وجود ندارد و ادعاهایی مانند «عشق فقط سه سال دوام دارد» پشتوانه پژوهشی محکمی ندارند. پژوهش‌ها فقط نشان می‌دهند که به‌طور میانگین با زمان کاهش می‌یابد و در بخشی از رابطه‌های طولانی، شکل بدون وسواس آن می‌ماند.
چرا رضایت از رابطه در سال‌های اول ازدواج کم می‌شود؟
چند عامل در کنار هم اثر دارند: عادت کردن به تجربه‌های تکراری، دیده شدن تفاوت‌هایی که در دوره آشنایی کمتر به چشم می‌آمدند، و فشارهای تازه‌ای مانند کار، مسائل مالی و فرزندداری. این کاهش میانگین است و در همه زوج‌ها به یک اندازه رخ نمی‌دهد.
آیا می‌توان شور را در رابطه طولانی دوباره زنده کرد؟
تا حدی بله. پژوهش‌های آرون و همکارانش نشان می‌دهد فعالیت‌های تازه مشترک می‌تواند کیفیت رابطه را بهتر کند. کنجکاوی درباره طرف مقابل و وقت دونفره هم کمک می‌کنند. بازگشت دقیق حال و هوای ماه‌های اول واقع‌بینانه نیست، اما شور بدون وسواس قابل پرورش است.
جمع‌بندی
عشق در طول زمان معمولاً از شکل پرشور و پرهیجان به شکلی آرام‌تر و عمیق‌تر تغییر می‌کند. نظریه هتفیلد این تغییر را حرکت از عشق پرشور به عشق همراه توصیف می‌کند و نظریه استرنبرگ نشان می‌دهد که شور، صمیمیت و تعهد هر کدام مسیر زمانی خود را دارند. پژوهش‌ها کاهش میانگین رضایت در سال‌های اول را تأیید می‌کنند، اما تفاوت زیاد میان زوج‌ها و وجود عشق رمانتیک بدون وسواس در رابطه‌های طولانی نشان می‌دهد که این کاهش سرنوشت محتوم نیست. دیدگاه‌های فلسفی، از ارسطو تا فرانکفورت و فروم، همین را از زاویه‌ای دیگر می‌گویند: عشق بلندمدت با شناخت، احترام و انتخاب مکرر ساخته می‌شود. تجربه‌های تازه مشترک، قدردانی، برخورد درست با اختلاف و کمک گرفتن به‌موقع از متخصص، ابزارهای عملی حفظ آن هستند.
